۹ دی ۱۳۹۱

زن مسلمان آمریکایی از خانه بیرون می‌زند

ایوون حداد، جین اسمیت، کاتلین مور

Photo by DawnOne, flicker.com

مترجم: نسیم گل‌کو

نقش‌های عمومی که زنان مسلمان اختیار می‌کنند در فرایند تعریف و بازتعریف معنای اسلامِ آمریکایی اهمیتی حیاتی دارد. زنان نه تنها از طریق حضور خود در مشاغل مختلف، بلکه به‌‌واسطه بیان مشکلات جاری جامعه مسلمانان و ابراز عمومی تعهد خود در حال متحول ساختن چهره اسلامند، هم چهره‌ای که مسلمانان این کشور در نظر دارند و هم چهره‌ای که دسته‌ای از آمریکایی‌ها از زن مسلمان به عنوان فردی سرکوب‌شده و منزوی می‌شناسند. زنان مسلمان روزنامه‌نگار، معلم، هنرمند، سیاستمدار، ‌دین‌پژوه و همین طور بنیان‌گذار صد‌ها سازمانی هستند که در پی ارائه درکی بهتر - و معمولا متفاوت - از اسلام و خدمت به زنان و دیگران در جامعه خودند.

سازماندهی علامت پیشرفت است

هدیه مبارک ‌که در حال گذراندن دوره فوق ‌لیسانس در دانشگاه جورج‌تاون است، تنها نامزد برای مقام ریاست انجمن دانشجویان مسلمان بود. این انجمن پیش از آن هرگز رئیس زن نداشت و البته پس از آن هم چنین رئیسی نیافت، چرا که دانشجویان زن درست شب انتخابات تصمیم گرفتند برای مقابله با او از یک نامزد مهاجر مرد حمایت کنند. جای تعجب نیست که نامزد مرد در انتخابات برنده شد. البته اکنون بعد از چند بار نامزدی از طرف دفاتر انجمن در دانشگاه‌های مختلف، مبارک به ریاست رسیده و در حال حاضر هم اولین زن و هم اولین دانشجوی متولد آمریکاست که به این سمت رسیده است. او می‌کوشد بر موانعی فائق آید که به گفته خودش در اثر اختلافات موجود میان ذهنیت مهاجران و ذهنیت آمریکایی‌ها ایجاد می‌شود. برای مسلمانان زاده آمریکا مسائل داخلی چون بی‌خانمان‌ها، حقوق مدنی، انتخابات، عدالت اجتماعی و اصلاح در نظام رفاه اجتماعی در اولویت قرار دارد، اما برای دانشجویان مهاجر مسائل مربوط به سیاست خارجی، تعامل جنسیت‌ها و جایگاه زنان در اولویت است.

اما رئیس انجمن دانشجویان مسلمان تنها زنی نیست که در راس سازمانی اسلامی قرار دارد. از اواسط دهه ۹۰ میلادی، گروه‌های اسلامی که هم عضو زن دارند و هم عضو مرد، در آمریکا رو به رشد گذاشته است. برخی مانند انجمن دانشجویان مسلمان ذاتا مذهبی‌اند که از این میان از همه قابل توجه‌تر انجمن اسلامی آمریکای شمالی است. این موسسه امروزه از عقیده اولیه‌ خود مبنی بر امتناع از حضور بیش از ضرورت مسلمانان در جامعه آمریکا فاصله گرفته و زنان و مردان را به مشارکت فعال، البته با شرایط و تعاریف اسلامی‌اش، دعوت می‌کند.

فهرست سازمان‌های رسمی برای زنان مسلمان، چه ملی و چه بین‌المللی، روزبه‌‌روز بلندبالا‌تر می‌شود، و بسیاری از آن‌ها خود را وقف ارائه درکی بهتر از حقوق، مسئولیت‌ها و امکانات برای زنان می‌کنند.

در این میان برخی از سازمان‌ها مشخصا برای اهداف سیاسی به راه افتاده و در سال‌های اخیر هم‌گام با تلاش مسلمانان برای احقاق حقوق خود در عرصه سیاسی اهمیتی دوچندان یافته‌اند.

در هر حال فراوانی سازمان‌های اسلامی زنان در کانادا و آمریکا نشان‌دهنده امکان گسترده برای دسترسی فوری به اطلاعات و ارتباطات است. بیشتر نشریات اسلامی بخش‌هایی یا مقالاتی درباره یا برای زنان دارند که حاوی دستورالعمل‌هایی روشن برای برقراری ارتباط با دیگر زنان و چگونگی کمک گرفتن برای حل مشکلات خاص است. تعداد نشریات ویژه زنان نیز رو به افزایش است و بسیاری از آن‌ها را آن‌لاین هم می‌توان یافت.

روشی دیگر که زنان مسلمان از طریق آن «فضای عمومی [خاص خود] را مطالبه می‌کنند»، گرچه هنوز سازمانی با این نام و تعریف وجود ندارد، مشارکت و گاه به راه انداختن گفت‌وگو و تبادل نظر میان مذاهب است. یکی از اقدامات قابل توجه در این زمینه تلاش برای فهم [متقابل] میان زنان مسلمان و یهودی در آمریکاست.

بازیگران میدان سیاست

فریال المصری سعودی‌ـ‌آمریکایی در نوامبر سال ۲۰۰۴ از طرف حزب دموکرات در کالیفرنیا برای شرکت در انتخابات مجلس نمایندگان نامزد شد. او امیدوار بود بتواند اردوگاه جمهوری‌خواهان را به چالش بکشد و به عنوان اولین زن مسلمان در منطقه به مجلس راه یابد. المصری در انتخابات شکست خورد، اما با حضورش پیروزی چشمگیری برای مشارکت زنان مسلمان در امور سیاسی آمریکا به دست آورد و ثابت کرد آماده دفع هر گونه حمله مبتنی بر پیشینه سعودی‌‌ و تمایلات مذهبی‌اش است. او هم مانند بسیاری از زنان مسلمان پس از حضور آمریکا در اولین جنگ خلیج فارس فعالانه به سیاست علاقه‌مند شد.

البته تمام زنان مسلمان علاقه‌مند به سیاست در آمریکا، در پی کسب مقام سیاسی یا مشارکت عمومی به نحوی که ذکر آن رفت نیستند. این تقریبا اولین بار در تاریخ حضور اسلام در آمریکاست که سازمان‌های اسلامی و سخنگوهای آن‌ها زنان را تشویق می‌کنند که در کنار مردان از حق رای خود در سطوح محلی و ملی استفاده کنند (گرچه زنان عرب مسلمان پیش از این ائتلافی برای حمایت از ریاست جمهوری جسی جکسون تشکیل داده بودند).

جوانان مسلمان نیز دارند به تاثیر کار گروهی با دیگر جوانان پی می‌برند. گروه «دختران برای تغییر» که در سن‌خوزه کالیفرنیا فعالیت می‌کند نوجوانان از گروه‌های مختلف اجتماعی را دور هم جمع می‌کند تا برای حل مشکلات جامعه خود و انجام پروژه‌های گوناگون تلاش کنند.

زنان در مقام آموزگار کودکان و نوجوانان

جامعه مسلمانان آمریکا به مسئولیت سنگین خود برای آموزش و پرورش صحیح کودکانش آگاه است. آن‌ها که در کار و حرفه خود به موفقیت دست یافته‌اند می‌خواهند مطمئن شوند که فرزندان‌شان نیز در همین سطح از رفاه اقتصادی خواهند ماند، و آن‌ها که در طبقه اقتصادی پایین‌تری هستند می‌خواهند از امکان تحصیل برای همه در آمریکا استفاده کنند. تعدادی از والدین نیز این دل‌مشغولی را دارند که فرزندان‌شان تحصیل اسلامی داشته باشند که به آن‌ها اصول دین و واجبات آن را بیاموزد.

هم‌اکنون بیش از ۲۰۰ مدرسه اسلامی تمام‌‌وقت و شبانه‌روزی در آمریکا هست که بیشتر آن‌ها مقاطع مهدکودک تا کلاس ششم یا هشتم را شامل می‌شوند و تعداد بسیار کمی از آن‌ها مقطع دبیرستان را پوشش می‌دهند. بر اساس آمارهای تخمینی اخیر، حدود سه‌‌چهارم کادر آموزشی این موسسات را زنان تشکیل می‌دهند. این امر در آموزش اسلامی پیشرفتی نسبتا تازه به حساب می‌آید. همچنین بسیاری از زنان در سمت مدیر فعالیت می‌کنند.

بر اساس مشاهدات کارن کی‌ورث (موسس یکی از مدارس اسلامی در شرق آمریکا)، یکی از مشکلات اساسی مدارس اسلامی تصمیم‌گیری راجع به برنامه درسی این مدارس است. این مدارس در اکثر مواقع از برنامه‌های درسی مدارس محلی و حتی برای آسانی کار، ‌کم کردن هزینه‌ها و راحت‌تر کردن روند انتقال دانش‌آموزان به دبیرستان از کتاب‌های یکسان استفاده می‌کنند. درس‌هایی مانند موسیقی و ورزش معمولا حذف می‌شوند و زبان عربی و متون اسلامی جای آن‌ها را می‌گیرند. کی‌ورث در راس جنبش رو به رشدی قرار دارد که والدین و معلمان را تشویق می‌کند در کنار هم کار کنند و برای محتوای درسی تصمیم بگیرند، چرا که بر اساس مشاهدات او در بعضی مدارس اسلامی والدین در ساختار سازمان مشارکتی عمیق دارند و در برخی دیگر والدین ترجیح می‌دهند صرفا به مدرسه کمک مالی کنند و در تصمیم‌گیری‌های اساسی درباره محتوای درسی چندان مشارکتی نداشته باشند. به گفته او، مسلمانان آمریکا باید برنامه درسی‌ای برای کودکان مسلمان بریزند که آن‌ها را برای زندگی در آمریکا آماده سازد.

ممکن است بسیاری از خانواده‌ها به مدارس اسلامی دسترسی نداشته باشند یا از نظر مالی توان فرستادن فرزندان خود به این مدارس را نداشته باشند یا اصلا با جهت‌گیری‌های این مدارس موافق نباشند. برای برخی کلاس‌های فوق ‌برنامه یا کلاس‌های آخر هفته ممکن است خوب باشد، اما برای عده‌ای دیگر ناکافی باشد. گزینه دیگر برای این دسته از والدین آموزش در خانه است. در این مواقع معمولا زن‌ها هستند که نقش معلم سرخانه را بازی می‌کنند و به کمک وسایل کمک‌‌آموزشی که دقیقا برای این نوع آموزش طراحی شده‌اند فرزندان خود را آموزش می‌دهند.

برخی مسلمانان از مسیحیان محافظه‌کاری کمک و همکاری گرفته‌اند که دغدغه‌ها و نگرانی‌های یکسانی در مورد تحصیل در مدارس داشته‌اند. در این زمینه انجمن مسیحی «دفاع از آموزش در خانه» برای انجام مراحل قانونی این نوع آموزش به خانواده‌های مسلمان کمک کرده است.

با این حال آموزش در خانه برای کودکان مسلمان، گرچه رو به رشد است، هنوز آن‌چنان فراگیر نیست.

در همین حال از یک سو دغدغه والدینی که فرزندان خود را به مدارس عمومی می‌فرستند معمولا این است که آن‌ها بیش از حد با غیرمسلمان‌ها معاشرت پیدا می‌کنند و در مقابل ‌کسانی که تصمیم به آموزش کودکان‌شان در منزل می‌گیرند نگرانند که فرزندان‌شان منزوی بار بیایند. از همین روست که بعضی زن‌ها این فرصت را به فرزندان خود می‌دهند که با بچه‌های دیگر بازی کنند و با کودکانی از ادیان دیگر آشنا شوند.

بازاندیشی در امر رهبری اسلامی: زنان مسلمان در مقام واعظ

در حالی ‌که تعداد مسلمانان در آمریکا رو به افزایش است و مسلمانان در دو سطح محلی و ملی، منسجم‌تر و در فعالیت‌های مذهبی و غیرمذهبی فعال‌تر می‌شوند، نیاز به رهبری اصولی بیشتر و بیشتر حس می‌شود. سخنگویان اسلامی رهبرانی را در صدر فهرست انتخاب‌های آینده خود برای رهبری قرار می‌دهند که به الهیات و حقوق و همین طور فرهنگ آمریکا آشنایی کافی دارند. در این میان گرچه تصور بیشتر مسلمانان آن است که زنان اصولا نمی‌توانند نقش امام و پیشوا را داشته باشند، زنان مسلمان با بر عهده گرفتن نقش‌هایی چون نقش روحانی و واعظ در موسسات گوناگون مانند زندان‌ها، دانشگاه‌ها‌، مدارس و بیمارستان‌ها در امر رهبری مشارکت می‌کنند.

در حالی که امروزه بیش از چهار هزار مسلمان در ارتش آمریکا خدمت می‌کنند، امکانات موجود برای آموزش و رسیدن آن‌ها به مقام واعظ در ارتش هنوز بسیار محدود است.

در این میان یک زن اما می‌کوشد که این وضعیت را تغییر دهد. شریده حسین، سرگرد ارتش آمریکا، که به تازگی از کلاس آموزش واعظ در دانشگاه هارتفورد فارغ‌التحصیل شده منتظر است که به زودی به عنوان روحانی و واعظ در ارتش منصوب شود.

دانشگاه‌ها به‌تدریج هم به اهمیت سازمان‌های دانشجویان مسلمان پی می‌برند و هم به اهمیت حضور وعاظی که در نقش مشاور به دانشجویان کمک کنند.

عرصه جدیدی که به روی زنان واعظ در حال باز شدن است ارائه همین خدمت در زندان‌های کشور است. تاکنون زنان مسلمان زندانی معمولا نیاز خود به موعظه و راهنمایی را از طریق وعاظ مسیحی برطرف کرده‌اند و برخی از این وعاظ تلاش ویژه‌ای برای یادگیری آداب و شیوه‌های اسلامی می‌کنند.

از سوی دیگر زنان مسلمان خلاقیت ادبی خود را از راه‌های مختلف نشان می‌دهند، مثلا با شعر، رمان، نمایش‌نامه و فیلم‌نامه. بعضی از آن‌ها دوست دارند کارشان همچون نوعی مشارکت اسلامی به چشم آید. برخی دیگر می‌کوشند متون سنتی اسلامی خود را با ژانر‌ها و تعابیر جدید بیامیزند. گرچه بعضی هنرمندان هم هستند که دست بر قضا مسلمان به دنیا آمده‌اند. در طول تاریخ اسلام، هنر وسیله‌ای حیاتی برای بیان احساسات و افکار بوده است، گرچه اقوام و فرهنگ‌های مختلف در این ‌که چه محتوایی برای انسان‌ها مناسب است اختلاف نظر داشته‌اند.

این افسانه که زنان مسلمان در خانه محبوسند و به عرصه عمومی دسترسی ندارند آشکارا در مورد مسلمانان آمریکا صادق نیست، همان ‌طور که راجع به زنان مسلمان در بقیه کشورهای غربی و حتی تا حدودی در بقیه نقاط جهان نیز صحیح نیست. زنان مسلمان آمریکا به هر حال به چشم می‌آیند، ‌چه بخواهند در وهله اول به عنوان مسلمان شناخته شوند و چه نخواهند. آن‌ها همچنین در فعالیت‌های اقتصادی، ‌صنعتی، پزشکی و بهداشتی، معماری، سازمان‌های محیط زیستی و در بسیاری حوزه‌های دیگر فعالند. و در همین حال از شمار خانواده‌های مهاجری که تمایل چندانی به مشارکت زنان در حوزه عمومی ندارند روزبه‌روز کاسته می‌شود، چرا که مسلمانان خواه‌‌ناخواه خود را هم غربی‌تر می‌بینند، هم آمریکایی‌تر و هم‌‌ـ به قول آن‌ها که می‌خواهند هویت اسلامی خود را نشان دهند‌ـ آگاه‌تر به تاکید اسلام راستین بر مشارکت کامل زنان در جامعه.

Haddad, Yvonne Yazbeck, Jane I Smith, and Kathleen M. More. “Reclaiming Public Spaces”. Muslim Women in America: The Challenge of Islamic Identity Today. Oxford University Press, 2009. P. 121-142 Reprint Permission granted by Oxford University Press.

This excerpt from Muslim Women in America by Yvonne Yazbeck Haddad, Jane Smith, and Kathleen Moore examines the growing number of Muslim women in America participating actively in their communities and voicing their opinions in the public. These women participate through organizing study circles, Qur’an meetings, and various associations such as the KARAMAH.

نظرات

کپچا
این سوال برای تشخیص این امر است که شما یک شخص بازدیدکننده هستید و از ارسال خودکار ایمیل‌های ناخواسته خودداری شود
Image CAPTCHA
حروفی را که در این تصویر آمده است، وارد کنید

سوژه ها

Coming soon
اردیبهشت ۱۳۹۱
Coming soon
فروردین ۱۳۹۱
Coming soon
اسفند ۱۳۹۰
Coming soon
بهمن ۱۳۹۰