آبان ۱۳۹۲

کویت: کارزار آبی برای حق رای

جی. ای. ان. دی

جنبشی به رنگ آبی/ عکس از nibaq در فلیکر

مترجم: پرتو فرهودی

کویت در سال ۱۹۶۱ از بریتانیا مستقل شد. پس از استقلال در فضای آزاد حاکم، زنان کویتی به‌ویژه فرصت پدید آمده را برای طرح مطالبات آزادی‌خواهانه خود مغتنم دیدند. بسیاری از آنها به نشانه سرکشی عبایه یا لباس سنتی خود را سوزاندند. آنها با این کار باورهای موجود درباره چگونگی پوشش زنان را به دور انداخته و برای خود پوشاکی را برگزیدند که بیشتر غربی بود.

یک سال بعد مانعی بزرگ در مسیر مبارزات آنها پدیدار شد: مجلس کویت در سال ۱۹۶۲ قوانین انتخاباتی را تصویب کرد که رای‌دهندگان را به شماری معدود محدود می‌کرد. بر اساس این قانون فقط مردان بالای ۲۱ سال که خانواده‌هایشان پیش از سال ۱۹۲۰ در کویت ساکن بودند، حق رای داشتند. علاوه براین، در آن قوانین قید شده بود که شاغلان در نهادهای پلیس و ارتش از حق رای محروم هستند. از این‌رو فقط جمع گزیده‌ای از افراد جامعه می‌توانستند در رای‌گیری شرکت کنند و تمام گرو‌ه‌های زنان از مشارکت در تحولات سیاسی باز می‌ماندند.

اولین زنان فارغ التحصیل دانشگا‌‌‌ه‌های کویت ضمن تلاش برای سازماندهی خود در سال ۱۹۶۳ بر آن شدند که انجمن فرهنگی و اجتماعی زنان1 را تشکیل دهند. این انجمن، به‌عنوان نخستین سازمان زنان، کوشید آگاهی درباره مسایل حقوق زنان را بیشتر کند و به‌ویژه پیشرفت زنان کویتی را ترویج دهد. تا اندازه‌ای به لطف وجود انجمن فرهنگی و اجتماعی زنان و قدری هم به دلیل نفوذ غرب، زنان کویت در مقایسه با زنان کشورهای همسایه از آزادی نسبی بیشتر و مهم‌تر از همه از امکان تحصیلات عالی بهره‌مند شدند.

زنان کویتی در جامعه‌ای با ظواهر غربی، در مبارزه برای کسب حقوق بیشتر و به‌خصوص حق رای، پافشاری نشان دادند. مجلس تماما مردانه کویت در سال ۱۹۷۳ به بررسی لایحه‌ای پرداخت که هدف آن اعطای حق رای به زنان و حق نامزدی آنها در انتخابات بود. بر اثر فشار شدید جمعیت‌های محافظه‌کار مسلمان این لایحه رد شد و در واقع زمینه تصویب آن هم فراهم نبود. در سال‌های بعد رد این لایحه به روندی معمول تبدیل شد.

در سال ۱۹۸۲ وقتی کویت به عنوان اولین کشورعرب در خلیج فارس سقط جنین را قانونی اعلام کرد، زنان کویت پیروزی بزرگی به دست آوردند. در شامگاه اعلام این خبر شماری از زنان با درخواست حق رای راهپیمایی کردند. یک هفته پیش از قانونی شدن سقط جنین، نمایندگان مجلس بار دیگر لایحه اعطای حق رای به زنان کویت را رد کردند. یکی از اعضای مونث هیات علمی دانشگاهی در کویت این تصمیم مجلس را «حکمی غیردینی برای زنده به گور کردن زنان» خواند.

جنبش حق رای بعدها در ۱۹۸۴ شتاب بیشتری گرفت. جابر صباح، امیر کویت و سعد صباح، نخست‌وزیر و ولیعهد کویت هر دو آشکارا در پشتیبانی از لایحه حق رای زنان سخن گفتند. در این مقطع از تاریخ کویت، زنان کشور ۵۲ درصد جمعیت بودند و از این‌رو اکثریت نسبی رای‌دهندگان را تشکیل می‌دادند. هر چند پیروزی بیش از پیش میسر می‌نمود، لولوا قطامی، رهبر انجمن فرهنگی و اجتماعی زنان به قدرت مخالفان پی برد و اذعان کرد: «آنها بسیار سازمان‌یافته هستند... ما که زنانی آزاداندیش هستیم به آن اندازه سازمان‌یافته نیستیم.»

قطامی و دیگران در سال ۱۹۸۵ از نو خواهان حق رای برای زنان شدند. یک نظرسنجی که از طرف دانشگاه کویت انجام شد، نشان داد که ۵۸ درصد مردان واجد شرایط با حق رای زنان مخالف بودند و تنها ۲۷ درصد از آن حمایت می‌کردند. سال بعد، یعنی در سال ۱۹۸۶ پارلمان کویت لایحه مشابهی را رد کرد. در نتیجه بالاترین مقام دولتی که امکان رسیدن به آن برای زنان کویتی وجود داشت، معاونت وزیر بود.

در دهه ۱۹۸۰ کویت با بعضی کشورهای خاورمیانه مشکلات دیپلماتیک پیدا کرد. این کشور تصمیم گرفت در تامین بودجه جنگ عراق علیه ایران کمک کند اما از پرداخت بدهی عراق که بر اثر جنگ پدید آمد، سر باز زد. نیروهای عراق هم به تلافی در سال ۱۹۹۰ به کویت حمله کردند و تا ۱۹۹۱ این کشور را در اشغال خود نگه داشتند. اگر چه بسیاری از زنان بیم داشتند که اشغال کویت به سدی در راه پیکار آنها برای حق رای تبدیل شود، بعضی تاریخ‌نویسان گفته‌اند که این اتفاق در جلب پشتیبانی از پیکار حق رای نقش بزرگی داشته است. در طول اشغال کویت، زنان با کار داوطلبانه در بیمارستان‌ها نقشی حیاتی ایفا کردند و شماری از آنها هم در جنبش مقاومت فعال بودند و میان پاسگا‌ه‌های بازرسی، غذا و سلاح رد و بدل می‌کردند.

پس از خروج عراق، دولت کویت وعده‌های زیادی به زنان داد و آنها را خاطرجمع ساخت که کوشش‌هایشان برای مشارکت بیشتر در فرآیند سیاسی به رسمیت شناخته می‌شود. در همین راستا دولت در سال ۱۹۹۳ نبیله الملا را به عنوان نخستین سفیرزن در منطقه خلیج فارس منصوب کرد. با این حال هم‌ چنان از حق رای خبری نبود.

انجمن فرهنگی و اجتماعی زنان به جلب پشیبانی از جنبش حق رای ادامه داد و این پشتیبانی گاه از بخش‌هایی از جامعه ابراز می‌شد که دور از انتظار بود. پس از اشغال، گروهی از مردان مسلمان بنیادگرا از پیکار حق رای و دیگر نشانه‌های فرهنگ غرب اعلام حمایت کردند. این گروه که خود را «جنبش اسلامی مشروطه‌خواه» می‌نامید، در طول دوران اشغال کویت پدید آمد و همان نقشی را به عهده گرفت که زنان کویتی ایفا کرده بودند.

در مه ۱۹۹۹ امیر کویت حکمی صادر کرد که به موجب آن زنان حق داشتند در رای‌گیری شرکت کنند و در انتخابات نامزد شوند. اما طبق قانون اساسی، مجلس اختیار داشت که حکم امیر را نقض کند و این کار را کرد و لایحه حق رای را نپذیرفت.

به دنبال تصمیم مجلس مبنی بر رد حکم امیر، جنبش خطرپذیرتر و آشکارتر شد. نخست فعالیت‌های غیرخشونت‌آمیز اما مخاطره‌آمیزتر در پیش گرفته شد و در سال ۱۹۹۶ پانصد زن شاغل به نشانه درخواست حق رای به مدت یک ساعت دست از کار کشیدند. در ۲۰۰۲ شماری از زنان در نزدیکی دو مرکز ثبت‌نام برای شرکت در انتخابات کویت تظاهرات بر پا کردند. تظاهرکنندگان در بیرون از این دو مرکز پلاکاردهایی در دست داشتند، اما در نهایت از آنها خواسته شد که محل را ترک کنند.

زنان کویت در سال ۲۰۰۳ هم به مبارزه ادامه دادند. بر اساس گزارش‌ها، در کشوری که تمام جمعیت آن دو میلیون نفر است، زنان تظاهراتی با حضور بیش از هزار شرکت‌کننده برگزار کردند. فعالان جنبش علیه وزیر کشور و رئیس مجلس هم شکایت کردند، اما این اقدام ناموفق بود. در انتخابات ۲۰۰۳ زنان صندو‌ق‌های رای نمایشی ایجاد کردند که این امکان را برای صدها زن فراهم کرد تا آرای نمایشی خود را برای نامزدهای واقعی به صندوق بیندازند.

جنبش با تکیه بر نیرو و پویایی‌اش توانست در سال ۲۰۰۵ هم توجه تمام ملت را به خود جلب کند. این تحرک به حدی بود که یک جنبش مدنی ضد حقوق زنان هم پدید آمد. این جنبش اخیر که فعالانش بیشتر اسلام‌گراهای سرسخت بودند، راه‌پیمایی‌هایی را سازماندهی کرد و به انتقاد از نفوذ غرب پرداخت. اما جنبش زنان هم در سال ۲۰۰۵ از پشتیبانی حزب کویتی «امت اسلام‌گرا»2 بهره‌مند شد و این حزب اولین گروه از مسلمانان سنی منطقه خلیج فارس بود که آشکارا از حق رای زنان پشتیبانی کرد.

در ماه مارس هزار تظاهرکننده در بیرون از مجلس کویت گرد هم آمدند تا درخواست خود را برای برخورداری از حق رای یادآوری کنند. در آن تظاهرات، گروه کوچکی از تظاهرکنندگان مرد مخالف حق رای زنان هم خودی نشان دادند، اما شرکت گسترده طرفداران حق رای زنان حضور این گروه را کم‌رنگ کرد. بسیاری از زنان حاضر در تظاهرات لبا‌س‌هایی به رنگ آبی روشن به تن داشتند تا معرف مبارزه برای حق رای باشند. در ۱۷ ماه مه، پس از مقاومت سرسختانه محافظه‌کاران، مجلس کویت با تصویب لایحه‌ای حق رای زنان و نامزدی آنها را در انتخابات به رسمیت شناخت. لایحه با ۳۷ رای موافق و۲۱ رای مخالف به تصویب نهایی رسید.

منبع: مرکز جهانی داده‌های مبارزات بدون خشونت

  • 1. WCSS
  • 2. Islamist Ummah

“Kuwaiti Women Struggle for Suffrage (Blue Revolution), 2002-2005.” Global Nonviolent Action Database Permission to republish under the Creative Commons License.

The country of Kuwait acquired independence from the UK in 1961. With the country feeling a sense of liberation, the women in particular seized the moment to seek further liberation. In an ostensibly Westernized society, Kuwaiti women remained persistent in their campaigns for more rights. This article outlines their campaigns, particularly for the right to suffrage. As the movement gained momentum, although confronted with resistance by conservatives, a bill was eventually passed in 2005 by the Kuwaiti parliament granting women the right to vote and run for elected office.

نظرات

کپچا
این سوال برای تشخیص این امر است که شما یک شخص بازدیدکننده هستید و از ارسال خودکار ایمیل‌های ناخواسته خودداری شود
Image CAPTCHA
حروفی را که در این تصویر آمده است، وارد کنید

سوژه ها

Coming soon
اردیبهشت ۱۳۹۱
Coming soon
فروردین ۱۳۹۱
Coming soon
اسفند ۱۳۹۰
Coming soon
بهمن ۱۳۹۰