اردیبهشت ۱۳۹۳

کنگو:‌ صلح بدون زنان ممکن نیست

دنیس موک‌وگه

عکس از Little Shiva در فلیکر

مترجم: گلنار سعید

در سپتامبر ۲۰۱۲، پزشکی اهل کنگو در مجمع عمومی سازمان ملل متحد تجاوزهای گروهی به زنان و دختران در جمهوری دموکراتیک کنگو و مصونیت قضایی مسؤولان این وقایع را محکوم کرد. دکتر دنیس موک‌وگه گفت که از اینکه جامعه بین‌الملل نتوانسته جلوی این رفتارهای سبعانه را بگیرد، شرمسار است. او یک ماه بعد در محل اقامتش در باکاوو واقع در جمهوری دموکراتیک کنگو مورد حمله قرار گرفت و به اجبار تبعید شد. دکتر موک‌وگه در سال ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ نامزد جایزه صلح نوبل شد و در ژانویه ۲۰۱۳به کنگو برگشت تا کار خود را در بیمارستان پانزی از سر گیرد. او آنجا بیمارانی را مداوا می‌کند که قربانیان خشونت جنسی در کشوری‌اند که به خاطر شانزده سال درگیری تکه پاره شده است. به نقل از سازمان ملل «کنگو وخیم‌ترین اوضاع را به لحاظ خشونت جنسی در بین کشورها دارد». از سال ۱۹۹۶ تا کنون، در کنگو حدود پانصد هزار زن مورد تجاوز قرار گرفته اند. گفت‌وگو با او را در زیر می‌خوانید.

شما گفته‌اید که خشونت علیه زنان و تجاوز در کنگو یک «استراتژی جنگی» است. با این‌حال،‌ برخی از کارشناسان باور دارند که مشکل اجتماعی گسترده‌تری طی این درگیری طولانی شکل گرفته است. آیا فکر می‌کنید عوامل فرعی دیگری وجود دارند که در بالا بودن میزان تجاوز در کنگو نقش داشته باشند؟

بله، عوامل دیگری هستند که در این مساله دخیل‌اند. این ماجرا پانزده سال است که ادامه دارد و تاثیر وحشتناکی روی نسل‌های جوان‌تر گذاشته است. وقتی پسری می‌بیند که مادر، یا خواهرش جلوی چشمانش مورد تجاوز قرار می گیرند، شکنجه می‌شوند، و کشته می‌شوند،‌ رویش چه اثری دارد؟ راجع به زنان چطور فکر خواهد کرد؟ چطور آن‌ها را محترم خواهد شمرد؟

اما یک مشکل حقوقی هم هست. یک جور فرهنگ مصونیت وجود دارد و قانونی وجود ندارد که متجاوزان مورد پیگرد قرار گیرند. جامعه بین‌الملل بی تفاوت است و دولت هم توانایی اجرای عدالت را ندارد.

فرهنگ مصونیت در برابر قانون ـ که در کنگو شایع است ـ باعث تخریب تلاش‌هایی می شود که برای برقراری قانون و ایجاد اعتماد مردم به نهادهایشان صورت می‌گیرد، و اخلاق عمومی را فاسد می‌کند. نبود مکانیزم‌های صحیح برای بازگرداندن اوضاع به وضعیت عادی (یعنی روند‌های خلع سلاح، برگرداندن کشور به حالت عادی، و انسجام‌بخشی دوباره) جامعه را آسیب‌پذیرتر کرده است. چون بسیاری از جنگ‌جویان سابق و کودکان سرباز وقتی به زندگی عادی برمی‌گردند، عادات زشتی چون جنایات جنسی و سوءاستفاده را ادامه می‌دهند. فقر، منزوی بودن جوامع، و در معرض درگیری بودن از جمله عوامل مختلفی هستند که بر تساوی جنسیتی و خشونت جنسی تاثیر می‌گذارند. این شرایط بستری برای جنایت‌کاری و ‌به ویژه جنایات خشن جنسی بین غیرنظامیان فراهم کرده است.

اما به گمان من خشونت جنسی در بین زنان در کنگو، در اصل، یک استراتژی جنگی است. من با نهایت تاسف شاهد مستقیم این واقعیت بی‌رحم بوده‌ام. جامعه بین‌المللی نیز طی مناظراتی در مورد زنان،‌ صلح، امنیت، و با پذیرفتن قطع‌نامه های ۱۸۲۰ (در سال ۲۰۰۸)، ۱۸۸۸ (در ۲۰۰۹)،‌ ۱۹۶۰ (در ۲۰۱۰)، و ۲۱۰۶ (در ۲۰۱۳) شورای سازمان ملل، این پدیده را به عنوان تهدیدی برای صلح و امنیت بین‌المل به رسمیت شناخته است. آثار جسمی، روان‌شناختی، و اجتماعی این نوع شکنجه جنسی دهشتناک است.

تجاوز به عنوان سلاحی جنگی حتی مخرب‌تر از یک اسلحه مرسوم است. تجاوز همراه با خشونت بسیار زیاد در کنگو نه تنها برای تخریب استحکام درونی زنان بلکه به شیوه‌ا‌ی نظام‌مند و گسترده برای آسیب رساندن به خانواده و جامعه مورد استفاده قرار گرفته است.

نشانه‌های این امر را می‌توان به طور خلاصه برشمرد: زنان اغلب در فضای عمومی مقابل چشم خانواده‌شان مورد تجاوز قرار گرفته‌اند، این تجاوز به دست گروه‌های نظامی یا شبه‌نظامی صورت گرفته، و آن‌ها با قصد آسیب‌رسانی بیشتر به قربانی او را مجروح کرده‌اند. زنان و دختران در بسیاری از موارد، از شرم مجبور به ترک خانه و محله‌شان شده اند، که این منجر به جابه‌جایی عظیم مردم و مهاجرت های گسترده روستایی شده است. این مساله تاثیر مهمی بر اقتصاد گذاشته و به طور جدی مانع از برقراری امنیت و صلح بادوام و نیز توسعه پایدار شده است. به علاوه، مساله جدی دیگری که جای نگرانی دارد کودکانی‌اند که ماحصل این تجاوز‌ها هستند و با بحران‌های هویتی بزرگی مواجه می‌شوند:‌ نه مقبولیت دارند و نه حقوق قانونی.

خشونت علیه زنان و دختران نقض حقوق بشر است. این مساله‌ای فراگیر برای سلامت همگانی، و نیز مانعی برای حل چالش‌های جهانی مانند ایدز، فقر شدید، و درگیری‌های خشونت‌آمیز است. زندگی میلیون‌ها زن و دختر را در زمان جنگ و پس از جنگ ویران می‌کند و این وضعیت در دوران صلح هم ادامه پیدا می‌کند. خشونت علیه زنان هیچ منع اجتماعی یا فرهنگی ندارد و رفتارهای بزهکارانه‌ای ـ از تجاوز و خشونت خانگی گرفته تا آزار جنسی و سوء‌استفاده معلم‌ها یا کارفرمایان ـ‌ را شامل می‌شود. تجاوز احتمالاً قدیمی‌ترین جنایت با حداقل مجازات در تاریخ بوده است.

برای حل این مساله چه فعالیت‌های دیگری می‌توان کرد؟

جنگیدن با مصونیت مساله‌ای کلیدی برای پرداختن به سبعیت‌های گسترده در گذشته و حال است. وقتی اساس‌نامه رم که دادگاه جنایی بین‌الملل را تاسیس کرد در ژوئیه ۲۰۰۲ به اجرا گذاشته شد، امیدواری زیادی در کنگو ایجاد شد. آن‌هایی که مسئول خطیرترین جنایات مورد توجه جامعه بین الملل ـ مثل جنایات خشونت جنسی ـ بودند، می‌بایست مورد پیگرد قانونی قرار بگیرند و عدالت درموردشان اجرا شود. به علاوه، باید اقدامات موقت عدالت‌جویانه مثل تشکیل یک دیوان محاکمات چند جانبه (مانند دیوان محاکمات سیرالئون یا کامبوج) برای پیگرد قانونی جنایات بین‌المللی ـ که در کنگو بین سال‌های ۱۹۹۳ و ۲۰۰۳ رخ داده ـ پیش‌بینی شوند. صندوق جبران خسارت قربانیان نیز تشکیل خواهد شد تا به بازماندگان و قربانیان تاوان‌ و غرامت بدهد.

مردم کنگو مشتاق صلح و عدالتند. موافقت‌نامه صلح، امنیت و تعامل در کنگو را یازده کشور و چهار سازمان بینادولتی در ۲۴ فوریه ۲۰۱۳ در آدیس‌آبابا امضا کردند، اولین اقدام صلح، پرداختن به دلایل پنهان خشونت و درگیری مکرر در کنگو و در منطقه است. قدم بعدی مطمئن شدن از پیاده‌سازی موثر «چارچوب امید» است. کمک‌های توسعه‌ای به خصوص از طرف بانک جهانی باید منوط به همراهی حکومت با اصلاحات و تعهداتی که بر سر آنها در آدیس آبابا توافق شده باشد.

اصلاح بخش امنیتی نیز یکی از مهم‌ترین اصلاحات نهادی است. تلاش اصلی این است که دولت مسئولیت محافظت از افراد غیرنظامی را به عهده بگیرد. برنامه‌های خلع سلاح، برگرداندن کشور به حالت عادی، و انسجام دوباره باید محافظت از سلامت روانی افرادی را که از زندگی نظامی به زندگی عادی برگشته‌اند، در خود لحاظ کرده باشد. این برنامه همچنین باید شامل پروژه‌هایی جامعی باشد که بر مبنای نیاز‌های گروه‌های آسیب‌دیده تعریف شوند. ادارات دولتی، به خصوص نیروهای امنیتی، باید سابقه تمام افرادی را که در سوءاستفاده‌ها و نقض قوانین بشردوستانه بین‌المللی و حقوق بشر شرکت داشته‌اند، بررسی کند. این تنها گزینه عملی برای تضمین امنیت و حفظ افراد غیر نظامی و ایجاد محیطی مناسب برای ساختن حکومتی بر مبنای قانون است که توسعه اقتصادی و اجتماعی را در کنگو رواج دهد.

در سخنرانی‌تان در سازمان ملل گفتید که جامعه بین‌الملل اقدامات کافی را برای حل بحران کنگو انجام نداد. جامعه بین‌الملل از چه می‌ترسد؟

نمی‌دانم آنها از چه می‌ترسند، اما چیزی که صحت دارد این است که جامعه بین‌الملل مدت پانزده سال درباره آنچه در کنگو رخ داد سکوت کرده است. اتفاقا سؤال خوبی است:‌ آن‌ها از چه می‌ترسند؟ چرا نمی‌خواهند مشکل را حل کنند؟ چرا هنوز به هزاران زن در کنگو تجاوز می‌شود؟

اما خوشحالم که در ماه‌های اخیر کوشش‌هایی صورت گرفته است. شش ماه پیش، تصمیم بان‌ کی‌مون، دبیرکل سازمان ملل، منجر به امضای توافق‌نامه چارچوب آدیس آبابا1 شد. بانک جهانی هم در حمایت از این روند برنامه‌های توسعه‌ای ارائه داده است. تشکیلات تازه تاسیس‌شده مداخله سازمان ملل اکنون اختیارات بیشتری برای جلوگیری از خشونت دارند و فرستاده‌های ویژه کنگو از طرف سازمان ملل و آمریکا مشخص شده‌اند تا روند صلح را ترویج کنند. این اقدام‌ها امیدوارکننده است و باید از این شتابی که کارها در پیش‌گرفته‌اند بی‌درنگ استفاده کرد.

اقدامات قبلی برای ایجاد صلح در کنگو (از توافق‌نامه‌های سان سیتی گرفته تا گوما و از خلال توافق لوساکا) بذر درگیری‌های تازه را پراکند و انتخاب راه حل سیاسی کوتاه‌مدت به جای سرمایه‌گذاری در بلندمدت ایجاد این درگیری‌ها را تضمین‌ کرد. مسئولان کنگویی و جامعه بین‌الملل نمی‌توانند اشتباهات گذشته را تکرار کنند، آن‌ها باید مسئولیت اخلاقی و قانونی محافظت از جمعیت غیرنظامی را بر عهده بگیرند و بر اساس تعهداتی که در آدیس آبابا داده شده، آینده‌ای بهتر در کنگو بنا کنند.

چرا رسیدن به این خواسته سیاسی این‌قدر دشوار است؟ خطرات و یا هزینه‌های مداخله چقدر است؟

من طرف‌دار مداخله نظامی نیستم. به نظرم جامعه بین‌الملل باید برای حل بحران کنگو از روش سیاسی استفاده کند. نمی‌دانم چرا این‌قدر دشوار است که بر سر این مساله توافق ایجاد شود و به آن عمل شود.

صلح و پایداری در بلندمدت به نفع همه است. و سیاست‌مداران باید تا جایی که می‌توانند از همه اهرم‌هایشان برای اعمال فشار بر افرادی که مسؤولیت‌ دارند استفاده کنند تا اطمینان حاصل شود که این اهداف محقق می‌شوند. خشونت راه حل نیست،‌ زیرا خشونت بیشتری را دامن می‌زند. راه حل‌های سیاسی کوتاه مدت منجر به تکرار همان خطاهای گذشته می‌شود (یعنی یک‌پارچگی گروه‌های شورشی و رواج مصونیت) و مشوق ناآرامی‌های بیشتری است.

هزینه مداخله نکردن هرج و مرج است. برقراری صلح و توسعه پایدار در کنگو یک نیاز عاجل است.

چه کسی به طور خاص قدرت و نفوذ لازم را برای کمک به حل بحران کنگو دارد؟

مسؤولان کنگو مسئولیت اصلی تضمین محافظت ازغیر نظامیان و تقویت قانون را به عهده دارند. اما چنین بحرانی نیازمند حمایت طیفی از ذی‌نفعان،‌ و کنش‌گران حکومتی و غیرحکومتی است. ما خواستار آن هستیم که کشورهای ناحیه گریت لیکز2 و نیز جامعه بین‌الملل برای حل بحران کنگو از خود اراده سیاسی نشان دهند. می‌خواهیم که جامعه و رهبران مذهبی وارد ماجرا شوند. به دخالت سازمان‌های جامعه مدنی و خود جامعه در کلیتش احتیاج داریم. ما نیاز به احترام متقابل و همبستگی بین مردم و ملت‌ها داریم. باید برای گرفتن حق‌مان به‌پا خیزیم. باید سکوت را بشکنیم. باید امر ناپذیرفتنی را تقبیح کنیم.

بالاخص، شورای امنیت این نفوذ و قدرت را دارد که فشار سیاسی اعمال کند و برای رسیدن به راه حل کنگو مذاکره کند.

گزارش شده که بیست زن غیر مسلح از شما محافظت می‌کنند. آیا این استعاره‌ای از نقش بالقوه زنان برای کمک به پایان دادن به این بحران است؟

زندگی من بیش‌تر از یکبار با خطر مواجه بوده است. و شرایط امنیتی دور و برم برای محافظت از من و مسئولان و بیماران بیمارستان پانزی سفت و سخت‌تر شده است.

این شایعه درست نیست که بیست زن غیر مسلح از من محافظت می‌کنند اما آن‌چه صحت دارد این است که بعد از حمله، گروهی از زنان مرا متقاعد کردند که به کنگو برگردم و حتی برای بلیت هواپیمایم هم پول جمع کردند. وقتی خارج از کشور بودم، این زنان به خاطر حمله‌ای که به من شده بود به مسئولان اعتراض کردند و عزم و اراده‌شان من را واقعا تحت تاثیر قرار داد.

من معتقدم که صدای زنان باید در تمام مراحل صلح شنیده شود. آن‌ها نقش مهمی در بازگرداندن صلح و ترویج توسعه دارند. روی این مساله در قطع نامه ۱۳۲۵ شورای امنیت تاکید شده و اخیرا با پذیرفتن قطع‌نامه ۲۱۰۶ دوباره این موضوع قوت گرفته است.

  • 1. Addis Ababa Agreement
  • 2. Great Lakes

Denis Mukwege is a renowned Congolese gynecological surgeon and Nobel Peace Prize nominee. Dr. Mukwege is the founder and director of the Panzi Hospital, which treats victims of sexual violence in the Democratic Republic of Congo (DRC). Dr. Mukwege is a firm advocate for the rights of women in DRC and has addressed the UN General Assembly on this issue. Dr. Mukwege is also on the advisory committee for the International Campaign to Stop Rape and Gender Violence in Conflict. He has been the recipient of numerous international awards for his work with survivors of rape and for his advocacy against sexual violence as a weapon of war. He was nominated for the Nobel Peace Prize in both 2009 and 2013, and was awarded the UN Human Rights Prize in 2008 and the Clinton Global Citizen Award in 2011.

The following excerpt was taken from an interview between Denis Mukwege and Columbia University’s Journal of International Affairs. Permission to republish granted by the Journal of International Affairs.

Journal of International Affairs, Fall/Winter 2013, Vol. 67, No. 1.

نظرات

کپچا
این سوال برای تشخیص این امر است که شما یک شخص بازدیدکننده هستید و از ارسال خودکار ایمیل‌های ناخواسته خودداری شود
Image CAPTCHA
حروفی را که در این تصویر آمده است، وارد کنید

سوژه ها

Coming soon
اردیبهشت ۱۳۹۱
Coming soon
فروردین ۱۳۹۱
Coming soon
اسفند ۱۳۹۰
Coming soon
بهمن ۱۳۹۰